Własna firma rzemieślnicza w Austrii: poradnik dla wszystkich branż

Jakiej działalności (Gewerbe) Państwo potrzebują?

Na początku nie stoi logo, tylko trzeźwe pytanie: jaką działalność Państwo zgłaszają? Austriacka ustawa o działalności gospodarczej (Gewerbeordnung, GewO) rozróżnia freie Gewerbe, które każdy może zgłosić jednym formularzem, oraz reglementierte Gewerbe, przy których trzeba udowodnić kwalifikacje. Branże techniczne należą niemal bez wyjątku do tej drugiej grupy. § 94 GewO wymienia je zamkniętym katalogiem; niektóre są wprost nazwane rzemiosłem (Handwerk), inne, jak elektrotechnika czy Baumeister, nie.

Kto oferuje kilka rodzajów usług, często potrzebuje kilku uprawnień. Instalator, który remontuje łazienki i montuje pompy ciepła, zgłasza zwykle Gas- und Sanitärtechnik oraz Heizungstechnik. Z kolei Baumeister może według § 99 GewO w ramach inwestycji budowlanej planować i koordynować wiele prac innych branż, ale sam wykonać wolno mu tylko część z nich. Dokładne brzmienie lepiej sprawdzić raz za dużo: brakujące uprawnienie zwykle wychodzi na jaw dopiero wtedy, gdy dopyta konkurencja albo urząd.

Befähigungsnachweis i gewerberechtlicher Geschäftsführer

Przy działalności regulowanej trzeba udokumentować kwalifikacje zawodowe. Można to zrobić na kilka sposobów i nie każdy wymaga egzaminu mistrzowskiego.

• Egzamin mistrzowski lub kwalifikacyjny (Meister- bzw. Befähigungsprüfung): droga klasyczna. Od 2020 roku mistrzowie mogą używać tytułu „Meister” lub skrótu „Mst.” także przed nazwiskiem (§ 21 GewO).
• Inne świadectwa: Dla każdej działalności regulowanej rozporządzenie określa, jakie połączenia wykształcenia i praktyki są równorzędne, na przykład dyplom technikum branżowego (HTL) plus praca w zawodzie. Jakie połączenie obowiązuje w Państwa branży, powie Gründerservice izby WKO.
• Indywidualne uznanie kwalifikacji (§ 19 GewO): Przedstawiają Państwo świadectwa, opinie od pracodawców i dowody zrealizowanych projektów, a urząd stwierdza, że mają Państwo wymaganą wiedzę. Trwa to dłużej, ale dla doświadczonych fachowców bez egzaminu jest to realna droga. Jeśli kwalifikacje obejmują tylko część działalności, uprawnienie zostaje odpowiednio zawężone.
• Gewerberechtlicher Geschäftsführer (§ 39 GewO): Jeśli sami nie mają Państwo dowodu kwalifikacji, przyjmują Państwo do firmy kogoś, kto go ma. Taka osoba musi być zatrudniona co najmniej na połowę normalnego tygodniowego czasu pracy i w pełni ubezpieczona albo należeć do zarządu bądź kierownictwa spółki.

Zgłoszenie działalności przez GISA i USP

Urzędem właściwym jest Bezirkshauptmannschaft (starostwo powiatowe), a w miastach statutowych, takich jak Linz, Graz czy Salzburg, Magistrat. Nie trzeba jednak jechać na miejsce: jako jednoosobowa działalność albo jednoosobowa GmbH zgłaszają Państwo działalność online przez Unternehmensserviceportal (USP) lub bezpośrednio w systemie GISA z ID Austria. Samo zgłoszenie jest bezpłatne. Przy działalności regulowanej uznaje się je za złożone, gdy wszystkie wymagane dokumenty są w urzędzie; od tego momentu wolno pracować.

Wskazówka z praktyki: działalność warto zgłosić dopiero wtedy, gdy naprawdę chcą Państwo zacząć. Od dnia zgłoszenia naliczane są składka izbowa i obowiązkowe ubezpieczenie w SVS, nawet jeśli na pierwsze zlecenie trzeba jeszcze poczekać kilka tygodni. Kto przez jakiś czas nie potrzebuje uprawnienia, może je w WKO zawiesić (ruhend melden).

Jednoosobowa działalność, e.U. czy GmbH?

Większość firm rzemieślniczych startuje jako jednoosobowa działalność (Einzelunternehmen). To szybkie, tanie i proste rozwiązanie, ale odpowiadają Państwo całym majątkiem prywatnym. Przy większych zleceniach, własnych pracownikach albo ryzyku odpowiedzialności, jak w budownictwie i przy dachach, warto przeliczyć opcję GmbH (odpowiednik spółki z o.o.).

Minimalny kapitał zakładowy GmbH wynosi od 2024 roku tylko 10 000 € (§ 6 GmbHG), z czego 5000 € trzeba wpłacić gotówką. Do tego dochodzą koszty notariusza, doradcy podatkowego i pełnej księgowości. Ważne dla rzemieślników: także GmbH potrzebuje gewerberechtlicher Geschäftsführer z dowodem kwalifikacji. Zwykle są to Państwo sami jako prezes spółki (handelsrechtlicher Geschäftsführer).

Wirtschaftskammer, Landesinnung i SVS

Wraz z uprawnieniem stają się Państwo automatycznie członkiem izby gospodarczej (Wirtschaftskammer) w swoim kraju związkowym i właściwej organizacji branżowej, w rzemiośle zwykle Landesinnung (cechu krajowego). Cech negocjuje układy zbiorowe, organizuje egzaminy mistrzowskie i szkolenia oraz pomaga w sprawach norm i rękojmi. Wysokość składki podstawowej (Grundumlage) zależy od cechu i kraju związkowego.

Jednocześnie podlegają Państwo ubezpieczeniu zdrowotnemu, emerytalnemu i wypadkowemu w Sozialversicherung der Selbständigen (SVS). Na początku SVS nalicza tymczasowe składki od minimalnej podstawy wymiaru. Gdy pojawi się decyzja w sprawie podatku dochodowego, rozlicza je na nowo. Właśnie tutaj wielu założycieli w trzecim roku ma problem, bo jednocześnie przychodzi dopłata za dobry rok i wyższa zaliczka na rok bieżący.

Urząd skarbowy, numer UID i zwolnienie dla małych firm

W urzędzie skarbowym (Finanzamt) trzeba się zgłosić w ciągu miesiąca od rozpoczęcia działalności, najprościej przez FinanzOnline lub USP. Otrzymują Państwo numer podatkowy, a na wniosek także numer UID (odpowiednik NIP UE). UID jest potrzebny najpóźniej wtedy, gdy zamawiają Państwo materiał w innym kraju UE albo pracują dla firm.

• Kleinunternehmerregelung: Od 2025 roku do rocznego obrotu 55 000 € są Państwo zwolnieni z podatku VAT (Umsatzsteuer). Jeśli przekroczą Państwo próg najwyżej o 10 %, zwolnienie obowiązuje jeszcze do końca roku, ale w kolejnym roku już nie.
• Rezygnacja może się opłacić: Kto na start kupuje narzędzia, bus i maszyny za 40 000 € i pracuje głównie dla firm, przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych odzyska VAT naliczony. Warto to przeliczyć przed wystawieniem pierwszej faktury.
• Kasa fiskalna (Registrierkasse): Jeśli przyjmują Państwo od klientów gotówkę lub płatności kartą, obowiązek kasy fiskalnej powstaje od 15 000 € rocznego obrotu, jeśli ponad 7500 € z tego to obroty gotówkowe. Płatności kartą liczą się przy tym jak gotówka.
• E-faktura: Przy zleceniach dla urzędów federalnych faktura elektroniczna jest obowiązkowa. Dla gmin i firm jest dobrowolna, ale coraz częściej oczekiwana.

Warsztat, magazyn i Betriebsanlage

Wielu założycieli zaczyna z biurem w salonie i materiałem w busie. Najpóźniej przy maszynach, stanowisku lakierniczym lub podnośniku potrzebny jest prawdziwy zakład. Zanim podpiszą Państwo umowę najmu, warto wyjaśnić dwie sprawy z urzędem i gminą:

Ubezpieczenia: co jest obowiązkowe, a co się opłaca

Ogólnego obowiązku posiadania OC działalności w Austrii nie ma, z jednym ważnym wyjątkiem: Baumeister musi według § 99 ust. 7 GewO wykazać ubezpieczenie OC na co najmniej 1 mln € na szkodę, przy wyższych obrotach 5 mln €. W praktyce jednak generalni wykonawcy, zarządcy nieruchomości i zamawiający publiczni niemal zawsze żądają potwierdzenia ubezpieczenia, zanim pozwolą zacząć pracę.

Dotacje i doradztwo

Najlepsze wsparcie dla rzemieślników bywa mało spektakularne: bezpłatne doradztwo. Gründerservice WKO pomaga przy brzmieniu działalności, biznesplanie i wnioskach o dotacje, a Landesinnung w kwestiach fachowych. Do tego dochodzą:

• Neugründungs-Förderungsgesetz (NeuFöG): Zwalnia założenie firmy z niektórych opłat i danin oraz obniża pozapłacowe koszty pracy przy pierwszych pracownikach. Warunkiem jest formularz NeuFö 2.
• Austria Wirtschaftsservice (aws): Gwarancje i preferencyjne finansowanie, na przykład gdy bank żąda zabezpieczeń przy maszynach, warsztacie lub pojazdach.
• Program zakładania firm AMS (Unternehmensgründungsprogramm): Kto zakłada firmę, będąc bezrobotnym, może dostać doradztwo i zabezpieczenie finansowe w fazie startu.
• Programy krajów związkowych: Każdy kraj związkowy ma własne programy na inwestycje, cyfryzację lub przejęcie firmy. Warunki często się zmieniają, dlatego warto pytać na bieżąco.

Pierwsze wrażenie: być widocznym w internecie

Pierwsze zlecenia przychodzą często od byłych kolegów z pracy, znajomych i zarządców nieruchomości. Takie polecenia prawie każdy klient sprawdza jednak w sieci: czy firma naprawdę istnieje, jak wyglądają realizacje, co piszą inni? Kto ma wtedy tylko numer telefonu na busie, traci zapytania na rzecz konkurencji ze stroną internetową.

Ile kosztuje taka strona i na co zwracać uwagę przy porównywaniu ofert, przeczytają Państwo w artykule Ile kosztuje strona internetowa dla fachowca?. Jakie treści naprawdę przynoszą zapytania, pokazuje Treści strony dla firm rzemieślniczych.

Realistyczny harmonogram

Przykład: mistrz glazurnik z Wels w lutym składa wypowiedzenie z trzymiesięcznym okresem. W marcu ustala w Gründerservice brzmienie działalności i konsultuje z doradcą podatkowym zwolnienie dla małych firm. W kwietniu zamawia używanego busa, zawiera OC działalności i zleca wykonanie strony. 2 maja zgłasza działalność przez USP i tego samego dnia wysyła pierwsze dwie oferty. Bez warsztatu taki start jest spokojnie wykonalny w osiem do dwunastu tygodni. Przy zakładzie wymagającym zezwolenia lepiej zaplanować kilka miesięcy.